Στις 10 Ιουλίου 2010, αναζήτησα τον κ. Β. Κόλλια, Ειδικό Γραμματέα της Πανελλήνιας Ένωσης Νέων Αγροτών, στο Ακραίφνιο της Βοιωτίας. Τον συνάντησα στο σπίτι ενός φίλου αγρότη, αμέσως μόλις γύρισαν από μια εποπτεία που πραγματοποίησαν στα χωράφια και τις καλλιέργειές τους, και με ενημέρωσαν για την Tuta Absoluta (Τούτα Αμπσολούτα) ή Λιριόμυζα της Τομάτας. Είναι η ποινή «βλακείας» που πληρώνουν μόνο οι αγρότες με καταστροφές στην παραγωγή τους, από την απληστία και την άγνοια των καταναλωτών, σε συνδυασμό με την ανικανότητα της δημόσιας διοίκησης (δημόσιοι υπάλληλοι και πολιτικοί προϊστάμενοι) να επιβάλλει ένα κράτος δικαίου.

Ο κ. Βασίλης Κόλλιας (αγρότης-πρόεδρος Ένωσης Νέων Αγροτών Βοιωτίας) μου είπε:

Σαν τρίτης γενιάς παραγωγός κηπευτικών, (παραδοσιακά η οικογένεια μου καλλιεργεί «ζαρζαβάτια», όπως έλεγε ο συχωρεμένος πλέον παππούς μου), παρακολουθώ με έντονο ενδιαφέρον τον νέο εχθρό, την Tuta Absoluta, που σε μετάφραση σημαίνει «όλα ολοκληρωτικά» ή «τα πάντα όλα».

Με έκπληξη και ανησυχία, παρατηρώ την ιδιαίτερα έντονη απουσία ενημέρωσης από τους αρμόδιους φορείς, ΥΠΑΑ&Τ, ΕΘΙΑΓΕ, Πανεπιστήμια, ιδιώτες Γεωπόνους, εταιρίες φυτοπροστατευτικών σκευασμάτων, για ένα τόσο σημαντικό πρόβλημα που εμφανίζεται στους καλλιεργητές κηπευτικών της χώρας. Πέρα από ελάχιστες πληροφορίες, σκόρπιες συναντήσεις-ενημερώσεις χωρίς ουσιαστικές λύσεις και προτάσεις.

Μορφή χιονοστιβάδας που «θα παρασύρει στο πέρασμά της το σύνολο της παραγωγής της χώρας σε τομάτα και άλλα κηπευτικά» έχουν πάρει οι πληροφορίες και οι ειδήσεις τύπου «ράδιο αρβύλα» που κυκλοφορούν στους παραγωγούς, δημιουργώντας έντονο προβληματισμό για το μέλλον της παραγωγής τους, κάνοντας τους ιδιαίτερα ευάλωτους σε προτάσεις και λύσεις, ίσως κάποιων… που σκέφτονται να εκμεταλλευτούν την κατάσταση για να κερδίσουν οικονομικά από αυτήν την αναταραχή.

Με τις λίγες γνώσεις μου, την εμπειρία του παραγωγού και συλλογή στοιχείων από το διαδίκτυο, (από την άνοιξη του 2009), ο «εχθρός», η ζημιά που κάνει και οι προτεινόμενες μέθοδοι αντιμετώπισής του, είναι τα παρακάτω:

Η Λιριόμυζα της Τομάτας ή Tuta absoluta (Lepidoptera: Gelechiidae) είναι ένα σοβαρό καταστροφικό έντομο που ο κύριος στόχος αυτού του εντόμου είναι η τομάτα, αλλά μπορεί επίσης να προσβάλλει την πατάτα, τη μελιτζάνα, τις πιπεριές και άλλα σολανοειδή φυτά, το μαρούλι, το πράσο, το κρεμμύδι και άλλα καλλιεργούμενα κηπευτικά!!!. Από πληροφορίες, στην Νότια Αμερική , προσβάλλει και πολλές ποικιλίες καλαμποκιού!!!

Οι προνύμφες τρέφονται από όλα τα μέρη των φυτών και μπορούν να προκαλέσουν μεγάλη καταστροφή. Οι προνύμφες δημιουργούν μεγάλες στοές στα φύλλα, ανοίγουν στοές στους βλαστούς, στα μπουμπούκια, καθώς και στους πράσινους και στους ώριμους καρπούς. Η Tuta absoluta μπορεί να μειώσει έως 80-100% την συνολική συγκομιδή.

Η Tuta absoluta είναι έντομο που προσβάλλει την τομάτα σε πολλές χώρες της Νοτίου Αμερικής από το 1970. Η παρουσία της Tuta absoluta αναφέρθηκε για πρώτη φορά στο τέλος του 2006 σε τοματοκαλλιέργειες στην Ισπανία. Το 2008, η Tuta absoluta εντοπίσθηκε σε αρκετές περιοχές στη Γαλλία, Αλγερία και Μαρόκο. Το 2009 το έντομο αυτό αναφέρεται επισήμως στη Γαλλία, Ιταλία, Τυνησία, Ελλάδα και Μάλτα. Εξαπλώνεται ταχύτατα σε όλη τη ζώνη της Μεσογείου. Το έντομο αναπτύσσεται πολλή γρήγορα σε ευνοϊκές συνθήκες. Όταν εγκατασταθεί, ο έλεγχός του είναι εξαιρετικά δύσκολος.

Τα ενήλικα έντομα έχουν μήκος 5-7 χιλιοστά. Τα θηλυκά ενήλικα γεννούν συνολικά περίπου 250 αυγά κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Τα αυγά της Tuta absoluta βρίσκονται συνήθως στην κάτω πλευρά των φύλλων ή των βλαστών. Η εκκόλαψη γίνεται 4-6 ημέρες μετά τη γέννηση τους. Ο συνολικός κύκλος ζωής ολοκληρώνεται σε 30–40 ημέρες. Η Tuta absoluta έχει υψηλό αναπαραγωγικό δυναμικό. Εμφανίζονται έως 12 γενεές ανά έτος. Τα ενήλικα είναι νυχτόβια και συνήθως κρύβονται ανάμεσα στα φύλλα κατά τη διάρκεια της ημέρας. Το έντομο μπορεί να διαχειμάσει ως αυγά, νύμφες ή ενήλικα. (απόσπασμα από ανάλυση της εταιρίας Russell IPM, προμηθευτή φερορμονικών δολωμάτων και Παγίδων για Θερμοκηπιακή και Υπαίθρια Τομάτα).

Η πιθανή επίπτωση της Tuta absoluta είναι υψηλότατη τόσο σε προστατευόμενες όσο και σε υπαίθριες καλλιέργειες τομάτας. Η πιθανή ζημιά μπορεί να οδηγήσει και σε απώλεια του 100% της συγκομιδής, εάν δεν ληφθούν μέτρα ελέγχου. Το Υπουργείο Γεωργίας της Κύπρου, το οποίο ευχαριστούμε, ανταποκρίθηκε αμέσως και μας έστειλε τα παρακάτω:

Το Τμήμα Γεωργίας (Κλάδος Προστασίας Φυτών) πληροφορεί τους παραγωγούς τομάτας θερμοκηπίου και γενικότερα όλους τους παραγωγούς σολανωδών καλλιεργειών (πατάτας, τομάτας, πιπεριάς, μελιτζάνας κτλ.) ότι εντοπίστηκε για πρώτη φορά στην Κύπρο το έντομο Tuta absoluta σε θερμοκηπιακή καλλιέργεια στη Λεμεσό και επιβάλλεται η λήψη των πιο κάτω προληπτικών και ανασταλτικών μέτρων για τον περιορισμό τόσο της εξάπλωσής του, όσο και των ζημιών που προκαλεί στις καλλιέργειες.

Προληπτικά Μέτρα

1. Χρήση υγιούς πολλαπλασιαστικού υλικού (σπορόφυτα απαλλαγμένα από το έντομο).

2. Χρήση καθαρών ρούχων και υποδημάτων μετά το πέρας της εργασίας ή μετακίνησης από ένα τεμάχιο/θερμοκήπιο σε άλλο. Για θερμοκηπιακές μονάδες, φυτώρια, συσκευαστήρια επιβάλλεται η τοποθέτηση ειδικών δοχείων με κατάλληλο απολυμαντικό στην είσοδο για απολύμανση των υποδημάτων.

3. Κλείσιμο στις θερμοκηπιακές καλλιέργειες των ανοιγμάτων του θερμοκηπίου με ειδικά εντομοστεγή δίχτυα (9x6 ίνες /cm²). Μπορεί ακόμα να χρησιμοποιηθεί και διπλό δίχτυ.

4. Καταστροφή και απομάκρυνση όλων των ζιζανίων στον περιβάλλοντα χώρο, καθώς μπορεί να είναι ξενιστές του εντόμου.

5. Αποφυγή καλλιέργειας πατάτας και άλλων σολανωδών καλλιεργειών σε γειτονικά με τα θερμοκήπια χωράφια.

6. Αποφυγή ανταλλαγής κιβωτίων μεταφοράς καρπών με άλλους παραγωγούς, όπου είναι εφικτό.

7. Δημιουργία στο θερμοκήπιο ελεγχόμενου προθαλάμου για τον περιορισμό εισόδου του ακμαίου εντόμου στο κυρίως θερμοκήπιο.

8. Εφαρμογή της ενδεδειγμένης λίπανσης και άρδευσης.

9. Αφαίρεση, απομάκρυνση και καταστροφή καρπών και φυτικών ιστών που παρουσιάζουν ύποπτα συμπτώματα. Κατά την απομάκρυνση των συμπτωματικών καρπών/φύλλων θα πρέπει πρώτα να τοποθετούνται σε πλαστικά σακούλια και να ακολουθεί κάψιμο νοουμένου ότι πρώτα εξασφαλίζονται οι σχετικές άδειες από τις αρμόδιες Υπηρεσίες (Τοπικές Αρχές, Πυροσβεστική, Τμήμα Δασών).

10. Αποφυγή ενσωμάτωσης φυτικών υπολειμμάτων στην καλλιεργούμενη γη.

Μέτρα Καταπολέμησης

1. Παρακολούθηση του πληθυσμού των ακμαίων του εντόμου με τη βοήθεια ειδικών παγίδων με φερομόνη φύλου, που ελκύουν και παγιδεύουν τις αρσενικές πεταλούδες. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν δύο τύποι παγίδων, οι παγίδες τύπου «Δέλτα» και οι παγίδες «νερού», που φέρουν τη φερομόνη πάνω από ένα δοχείο με νερό. Η διάρκεια προσέλκυσης των παγίδων κυμαίνεται 4-6 βδομάδες.

2. Μαζική παγίδευση των αρσενικών ενήλικων εντόμων. Στα θερμοκήπια συνιστάται η παγίδα τύπου «Δέλτα» με 0.3 mg φερορμόνη. Για τις υπαίθριες καλλιέργειες προτείνεται η παγίδα του ίδιου τύπου αλλά με φερορμόνη 0.5 mg. Οι παγίδες πρέπει να αναρτώνται περιφερειακά, κοντά στα ανοίγματα, στους διαδρόμους και στις ζεστότερες θέσεις του θερμοκηπίου. Η απόσταση μεταξύ των παγίδων πρέπει να είναι γύρω στα 25 μέτρα. Σε θερμοκήπια με έκταση ενός δεκαρίου 2-3 παγίδες είναι αρκετές. Για τις υπαίθριες καλλιέργειες απαιτούνται 4-5 παγίδες στα 10 δεκάρια.

3. Σε περίπτωση εντοπισμού του, πρέπει να εφαρμόζονται ψεκασμοί με κατάλληλα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, όπως Σπινοσάτ (Τρέϊσερ), Ιντοξακάρμπ (Αβάντ, Στιούαρντ) και σκευάσματα του βάκιλλου στέλεχος kurstaki (Ντίπελ). Ακολουθούνται πιστά οι οδηγίες της ετικέτας.

4. Σε θερμοκηπιακές καλλιέργειες που εντοπίστηκε προσβολή από το Tuta absoluta, θα πρέπει να εφαρμόζεται ηλιοαπολύμανση μόνη της ή κατά προτίμηση σε συνδυασμό με 1,3 διχλωροπροπαίνιο (condor, D-D Top).

(Για περισσότερες πληροφορίες οι ενδιαφερόμενοι να απευθύνονται στα κατά τόπους Επαρχιακά και Περιφερειακά Γεωργικά Γραφεία. Σε περίπτωση υποψίας ή εντοπισμού συμπτωματικών φυτών, παρακαλώ όπως ενημερώνετε τα κατά τόπους Επαρχιακά και Περιφερειακά Γεωργικά Γραφεία της Κύπρου).

Σε πίνακες, από μια εξαιρετική Ισπανική μελέτη για το έντομο, τις συνήθειές του και την καταπολέμηση του, υπάρχουν τα εγκεκριμένα και προτεινόμενα, από το Ισπανικό Υπουργείο Γεωργίας, σκευάσματα, με την Δραστική ουσία και Εμπορική ονομασία, που είναι στην διάθεση όλων μας ( Αυτό το ηλεκτρονικό μήνυμα προστατεύεται από spam bots, θα πρέπει να έχετε ενεργοποιημένη τη Javascript για να το δείτε , 6949982924).

Από το Δελτίο Τύπου του ΥπΑΑΤ στις 12/2/2010 καταγράψαμε τις εγκεκριμένες εμπορικές ονομασίες και τις εταιρίες που τα διαθέτουν στην Ελλάδα: BACTOSPEINE WG (ΧΕΛΛΑΦΑΡΜ), STEWARD 30 WG (ΝΤΥ ΠΟΝΤ ΕΛΛΑΣ), ABEMECTIN-ΦΑΡΜΑ ΧΗΜ 1,8 EC (ΦΑΡΜΑΧΗΜ), ZORO 1,8 EW (CHEMINOVA), LASER 480 SC (ΕΛΑΝΚΟ ΕΛΛΑΣ), BELT 24 WG (BAYER ΕΛΛΑΣ), ALVERDE 24 SC (BASF Ελλάς), BATHURIN 16000 WP & PYRINEX 25 CS (ΑΛΦΑ ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΕΦΟΔΙΑ).

Πρέπει να επισημανθεί, πως σε πολλά κείμενα από το εξωτερικό αναφέρεται, πως «η Tuta absoluta έχει αποκτήσει μειωμένη αντίδραση και έχει ανθεκτικότητα στα χημικά εντομοκτόνα, τα οποία ήταν αποτελεσματικά στο παρελθόν και επίσης έχει αναφερθεί στην Νότια Αμερική αποτυχία από τα συστεμικά εντομοκτόνα. Επιπλέον, η διάνοιξη στοών προστατεύει τις προνύμφες από τα εντομοκτόνα επαφής. Από την άλλη μεριά, η εφαρμογή χημικών εντομοκτόνων σκοτώνει τα φυσικά αρπακτικά και παρασιτοειδή και παράλληλα οι κίνδυνοι για την υγεία και το περιβάλλον που ενέχει επιβάλλουν σημαντικούς περιορισμούς στη χρήση της μεθόδου χημικού ελέγχου από τους εξαγωγείς καλλιεργητές τομάτας στην ζώνη της Μεσογείου. Για το λόγο αυτό, είναι επιτακτική η ανάγκη για μια εναλλακτική προσέγγιση διαχείρισης αυτού του εχθρού. Μια πιθανή λύση είναι η χρήση μίας φερορμόνης που θα είναι εφαρμόσιμη, φιλική προς το περιβάλλον και θα αποτελεί μια αποτελεσματική τεχνική διαχείρισης.»

Η προσωπική εκτίμηση του κ. Β. Κόλλια (αγρότη, γεωπόνου), αφού από τον Σεπτέμβριο του 2009, αντιμετωπίζουν το έντομο με ικανοποιητική επιτυχία στην περιοχή του Ακραιφνίου Βοιωτίας, είναι η συλλογική προσπάθεια, που αντίστοιχα αυτό μπορεί να γίνει οπουδήποτε από τους εκεί αγρότες.

«Η τακτική που εφαρμόζουμε στο Ακραίφνιο, ως άτυπη ομάδα αλληλοβοηθούμενων αγροτών-καλλιεργητών κηπευτικών, είναι ο διαρκής έλεγχος των φυτειών για να εντοπιστεί έγκαιρα η όποια προσβολή και η άμεση επέμβαση στο σύνολο, αν γίνεται, των κτημάτων της περιοχής. Από την στιγμή της πρώτης εμφάνισης, γίνονται επαναλαμβανόμενοι ψεκασμοί ανά 5-7-10 ημέρες, (ανάλογα το σκεύασμα, τις θερμοκρασίες και άλλους παράγοντες), με κατάλληλο σκεύασμα, με εναλλαγή των δραστικών ουσιών από ψεκασμό σε ψεκασμό. Έτσι τελικά μπορούμε να πούμε πως σε μεγάλο βαθμό κρατούμε την εξάπλωση στην περιοχή μας υπό έλεγχο, εκτός και εάν κάποιος αμελήσει το πρόγραμμα ψεκασμού του».

Ο κ. Β. Κόλλιας (6949982924) τελειώνοντας μας είπε: Ελπίζω να ενημερωθούν όσο το δυνατόν περισσότεροι, κυρίως οι συνάδελφοι αγρότες- καλλιεργητές κηπευτικών, και να τους βοηθήσει να παράγουν με όσο γίνεται λιγότερα προβλήματα ή με όσο το δυνατόν λιγότερες ζημιές. Αλλά και να τους προβληματίσει για την έλλειψη ενημέρωσης από τους επιφορτισμένους να τον ενημερώνουν έγκαιρα και να δραστηριοποιηθούμε έντονα όλοι, ώστε να αρχίσει να γίνεται επιτέλους έγκαιρη ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ!!!